Xəbərlər
Yeni geosiyasi reallıqlar
Təvəkkül Əliyev
YAP Şuşa rayon təşkilatının sədri
Son illərdə Azərbaycanın həyata keçirdiyi balanslı və uzaqgörən xarici siyasət ölkəni beynəlxalq münasibətlər sistemində mühüm aktorlardan birinə çevirib. Bu siyasətin nəticəsi olaraq Bakı yalnız regional deyil, həm də daha geniş Avrasiya məkanında siyasi dialoq və əməkdaşlıq platforması kimi tanınır. Müxtəlif beynəlxalq tədbirlərin, yüksək səviyyəli görüşlərin və strateji müzakirələrin paytaxtda keçirilməsi Azərbaycanın artan diplomatik nüfuzunun göstəricisidir. Azərbaycanın sabit siyasi mühiti, iqtisadi inkişafı və çoxtərəfli əməkdaşlığa əsaslanan siyasəti ölkəni qlobal tərəfdaşlıq sistemində etibarlı və məsuliyyətli iştirakçı kimi təqdim edir. Bu reallığın formalaşmasında dövlət başçısının həyata keçirdiyi ardıcıl strategiya və beynəlxalq əməkdaşlığa açıq yanaşma mühüm rol oynayır.
Məhz belə bir kontekstdə 2026-cı il martın 11-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koşta arasında Bakıda keçirilən görüş xüsusi siyasi əhəmiyyət kəsb edir. Bu səfər təkcə diplomatik protokol xarakteri daşımır, eyni zamanda Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında münasibətlərin yeni mərhələyə daxil olduğunu göstərən mühüm hadisə kimi qiymətləndirilir. Görüş zamanı səsləndirilən fikirlər və aparılan müzakirələr tərəflər arasında siyasi dialoqun daha da dərinləşdiyini və əməkdaşlığın geniş perspektivlərə malik olduğunu nümayiş etdirir. Avropa Komissiyası və digər Aİ institutlarının son illərdə Azərbaycana artan diqqəti, yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər və müxtəlif sahələrdə həyata keçirilən təşəbbüslər tərəfdaşlığın davamlı inkişaf etdiyini göstərir.
Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri iqtisadi və ticarət əlaqələridir. Statistik göstəricilər də bu münasibətlərin miqyasını aydın şəkildə nümayiş etdirir. Son illərdə Avropa İttifaqı Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşına çevrilib və ticarət dövriyyəsinin böyük hissəsi məhz bu məkanın payına düşür. Bu əməkdaşlıq yalnız ticarət əlaqələri ilə məhdudlaşmır. Qarşılıqlı investisiya layihələri, sənaye və maliyyə təşəbbüsləri tərəfdaşlığın iqtisadi əsaslarını daha da möhkəmləndirir. Azərbaycan artıq yalnız xarici sərmayəni cəlb edən ölkə kimi deyil, həm də müxtəlif Avropa ölkələrində investisiya layihələrində iştirak edən fəal tərəfdaş kimi çıxış edir. Bu isə tərəflər arasında iqtisadi əlaqələrin qarşılıqlı maraqlar əsasında inkişaf etdiyini göstərir.
Enerji əməkdaşlığı isə Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərinin ən mühüm sütunlarından biri hesab olunur. Xəzər regionunun zəngin enerji ehtiyatlarına malik olan Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynayır. Son illərdə həyata keçirilən iri enerji layihələri, xüsusilə Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Azərbaycan qazının Avropa bazarlarına çatdırılması qitənin enerji mənbələrinin diversifikasiyası siyasətinə ciddi töhfə verir. Hazırda bir sıra Avropa ölkələri Azərbaycan qazından istifadə edir və bu əməkdaşlığın coğrafiyası getdikcə genişlənir. Eyni zamanda, yaxın illərdə qaz hasilatının artırılması və yeni yataqların istismara verilməsi planları Azərbaycanın enerji bazarında mövqeyini daha da möhkəmləndirə bilər.
Azərbaycan enerji siyasətində yalnız ənənəvi karbohidrogen resurslarına əsaslanmır. Son illərdə ölkə bərpaolunan enerji sahəsinin inkişafına da böyük diqqət ayırır. Xəzər dənizində külək enerjisi, ölkənin müxtəlif bölgələrində isə günəş enerjisi layihələrinin həyata keçirilməsi istiqamətində geniş proqramlar hazırlanıb. Bu layihələr gələcəkdə “yaşıl enerji”nin ixracı üçün yeni imkanlar yarada bilər. Avropa ölkələri ilə bu sahədə aparılan danışıqlar, o cümlədən enerji ötürülməsi infrastrukturu və dənizaltı kabel layihələri Azərbaycanın enerji strategiyasının daha geniş perspektivlərə malik olduğunu göstərir. Beləliklə, enerji əməkdaşlığı həm ənənəvi, həm də alternativ enerji sahələrini əhatə edən kompleks tərəfdaşlıq modelinə çevrilir.
Bununla yanaşı, regionda formalaşan yeni geosiyasi reallıqlar da Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərinin inkişafına təsir göstərir. Cənubi Qafqazda sülh mühitinin yaranması, iqtisadi əməkdaşlıq təşəbbüslərinin genişlənməsi və nəqliyyat marşrutlarının inkişafı regionun strateji əhəmiyyətini artırır. Xüsusilə Orta Dəhliz layihəsi Avropa ilə Asiya arasında ticarət əlaqələrinin inkişafında mühüm rol oynayır və Azərbaycanın bu marşrutda əsas tranzit ölkə kimi çıxış etməsi onun geoiqtisadi mövqeyini gücləndirir. Bütün bu amillər göstərir ki, Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında əməkdaşlıq artıq yalnız ikitərəfli münasibətlər çərçivəsində deyil, daha geniş Avrasiya məkanında iqtisadi və siyasi əməkdaşlığın formalaşmasına xidmət edən strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlir.