Xəbərlər
Regional sülh və əməkdaşlıq yeni geosiyasi persektivlər yaradır
Meydanəli Yolçiyev
YAP Daşkəsən rayon təşkilatının sədri
Martın 11-də Bakıda keçirilən görüş çərçivəsində Azərbaycan Prezidenti İlham Aliyev ilə Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koşta arasında baş tutan müzakirələr və birgə mətbuat bəyanatı çoxtərəfli münasibətlərin hazırkı mərhələsinin əsas istiqamətlərini aydın şəkildə ortaya qoyub. Görüşdə səsləndirilən fikirlər göstərir ki, son illər ərzində formalaşmış əməkdaşlıq artıq iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, təhlükəsizlik və regional sabitlik kimi geniş spektri əhatə edir. Dövlətimizin başçısının vurğuladığı kimi, biz müxtəlif səviyyələrdə tərəfdaşlığın fəal mərhələsindəyik. Bu münasibətlər qarşılıqlı maraqlara, strateji baxışa və uzunmüddətli əməkdaşlıq perspektivinə əsaslanır.
Son illərdə Avropa qurumları ilə siyasi dialoqun intensiv xarakter alması diqqət çəkən əsas məqamlardandır. Xüsusilə Avropa Komissiyası nümayəndələrinin Bakıya dəfələrlə səfər etməsi, müxtəlif sahələr üzrə aparılan məsləhətləşmələr və birgə layihələrin müzakirəsi tərəflər arasında münasibətlərin sistemli şəkildə inkişaf etdiyini göstərir. Bu səfərlər çərçivəsində keçirilən görüşlər qarşılıqlı etimad mühitini gücləndirməklə yanaşı, iqtisadi əməkdaşlıq üçün də yeni imkanlar yaradır.
İqtisadi göstəricilər də bu əməkdaşlığın real nəticələrini ortaya qoyur. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, bu ilin yanvarında ticari dövriyyəmizin 50 faizi Avropa İttifaqı ilə bağlı olub. Bu fakt Avropa İttifaqının əsas iqtisadi tərəfdaşlardan olduğunu bir daha təsdiq edir. Ticarət dövriyyəsindəki bu dinamika göstərir ki, qarşılıqlı iqtisadi əlaqələr davamlı şəkildə genişlənir və yeni investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi bu artım tempini sürətləndirəcəkdir. Son illərdə regiondan Avropa bazarına yatırılan sərmayələrin həcmi də artmaqdadır. Bu isə iqtisadi münasibətlərin qarşılıqlı xarakter daşıdığını və tərəflərin bir-birinin bazarına daha fəal şəkildə inteqrasiya etdiyini göstərir. Gələcəkdə yeni layihələrin reallaşdırılması və iqtisadi təşəbbüslərin həyata keçirilməsi ilə ticarət dövriyyəsinin artacağı gözlənilir.
Avropa ilə münasibətlərdə enerji sahəsi xüsusi yer tutur və bu istiqamət uzun illər tərəfdaşlığın əsas məsələlərindən biri hesab olunur. Xüsusilə 2022-ci ildə imzalanmış Enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlıq sənədi bu əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçməsinə səbəb olub. Həmin sənəd enerji təhlükəsizliyi məsələsində tərəflərin qarşılıqlı maraqlarını daha da gücləndirib və qaz təchizatının genişləndirilməsi üçün mühüm hüquqi və siyasi baza yaradıb. Hazırda Avropa İttifaqının 10 üzv dövləti qaz tədarükünü məhz bu mənbədən təmin edir və ümumilikdə 16 ölkə həmin enerji resursundan istifadə edir. Dövlətimizin başçısının vurğuladığı kimi, bu göstəriciyə görə biz dünyada boru kəməri ilə qazı təchiz edən bir nömrəli ölkəyik. Bu amillər enerji ixracının coğrafiyasının genişlənməsini göstərməklə yanaşı, ölkəmizin Avropa qitəsinin enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynadığını təsdiqləyir.
Enerji əməkdaşlığının mühüm platformalarından biri də Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasının çərçivəsində keçirilən toplantılardır. Bu format enerji layihələrinin koordinasiyası, yeni təşəbbüslərin müzakirəsi və tərəfdaşlar arasında strateji dialoqun inkişafı baxımından mühüm rol oynayır. Bəyanatda bildirildiyi kimi, yaxın illərdə qaz hasilatının daha da artırılması planlaşdırılır. Yeni yataqların istismara verilməsi nəticəsində növbəti iki və ya üç il ərzində əlavə 10 milyard kubmetr qazın bazara çıxarılması nəzərdə tutulur. Bu isə Avropanın enerji bazarında sabitlik yaradacaq və tərəfdaşlığın iqtisadi əsaslarını daha da möhkəmləndirəcək.
Enerji əməkdaşlığının digər mühüm istiqaməti bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlıqdır. Müasir dövrdə qlobal enerji siyasətində yaşıl transformasiya əsas prioritetlərdən biri hesab olunur və bu istiqamətdə Avropa ilə əməkdaşlıq geniş perspektivlər yaradır. Külək, Günəş və hidroenerji potensialının yüksək olması bu sahədə böyük layihələrin həyata keçirilməsinə imkan yaradır. İqlim şəraiti xüsusilə Günəş enerjisi üçün əlverişli sayılır. İldə 300-dən çox günəşli günün müşahidə olunması, həmçinin güclü külək potensialı sözügedən sahədə irimiqyaslı layihələrin həyata keçirilməsi üçün geniş imkanlar yaradır.
Planlara əsasən, yaxın 5–6 il ərzində ixrac üçün nəzərdə tutulmuş 6–8 giqavat həcmində bərpaolunan enerji istehsal etmək mümkün olacaq. Bu məqsədlə yeni enerji ötürmə xətləri, dəniz dibi kabelləri və müasir enerji infrastrukturu layihələri üzərində Avropa tərəfdaşları ilə birgə iş aparılır. Həmin layihələr yalnız enerji istehsalının artırılması deyil, həm də Avropanın yaşıl enerji strategiyasına töhfə vermək baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Görüş zamanı müzakirə olunan əsas mövzulardan biri də nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq olub. Xüsusilə Orta Dəhliz layihəsinin genişləndirilməsi Avropa ilə Asiya arasında yeni iqtisadi və ticarət imkanları yaradır. Bu marşrut qlobal ticarət sistemində mühüm rol oynayan alternativ nəqliyyat xətti kimi qiymətləndirilir. Orta Dəhliz vasitəsilə yük daşımalarının artması regionun iqtisadi potensialını gücləndirməklə yanaşı, Avropa ilə Asiya arasında ticarət əlaqələrinin daha sürətli və səmərəli şəkildə həyata keçirilməsinə imkan verir. Bu layihə həm də regional əməkdaşlığın genişlənməsinə və iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə xidmət edir.
Birgə bəyanatda regionda sülh və sabitlik məsələləri də xüsusi diqqət mərkəzində olub. Ermənistanla paraflanmış sülh sazişi regionda yeni siyasi reallıqlar formalaşdırıb. Dövlətimizin başçısının qeyd etdiyi kimi, biz cəmi yeddi aydır ki, sülh şəraitində yaşayırıq. Bu müddət ərzində əməkdaşlıq və qarşılıqlı etimadın formalaşması istiqamətində müəyyən addımlar atılıb. Humanitar və iqtisadi addımlar bu prosesin mühüm tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Ermənistana bəzi enerji məhsullarının təchiz edilməsinə başlanması və digər ölkələrdən bu istiqamətə yönələn yüklərin tranziti üçün məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması sülh prosesinə real yanaşmanın göstəricisi hesab olunur. Bu addımlar göstərir ki, regionda sabitliyin təmin olunması yalnız siyasi sənədlərlə məhdudlaşmır, eyni zamanda praktiki əməkdaşlıq vasitəsilə möhkəmləndirilir. Siyasi iradə və sülhə sadiqlik uzunmüddətli barışığın əsas şərti kimi mühüm önəm kəsb edir.
Avropa ilə münasibətlər yeni mərhələyə qədəm qoyur. Enerji təhlükəsizliyi, yaşıl enerji, nəqliyyat marşrutları və regional sabitlik kimi istiqamətlər bu tərəfdaşlığın əsas komponentlərini təşkil edir. Qlobal enerji bazarında baş verən dəyişikliklər və geosiyasi proseslər fonunda Avropa ilə əməkdaşlığın əhəmiyyəti daha da artır. Bu münasibətlər yalnız iqtisadi deyil, həm də strateji və siyasi baxımdan mühüm rol oynayır. Qarşılıqlı etimada əsaslanan əməkdaşlıq gələcək illərdə yeni layihələrin həyata keçirilməsinə, regional sabitliyin möhkəmlənməsinə və iqtisadi inkişafın davamlı şəkildə təmin olunmasına geniş imkanlar yaradır.