Xəbərlər
Nəqliyyat-kommunikasiya imkanları Naxçıvanın strateji çəkisini artırır
Sevinc Hüseynova
YAP Təftiş Komissiyasının sədri, Milli Məclisin deputatı
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın avqustun 11-də Naxçıvan Muxtar Respublikasına səfəri ölkənin ictimai-siyasi gündəmində mühüm hadisə kimi qiymətləndirilir. Bu səfər yalnız Naxçıvanda həyata keçirilən layihələrlə tanışlıq və qarşıdakı vəzifələrin müəyyənləşdirilməsi baxımından deyil, həm də Muxtar Respublikanın Azərbaycanın ümumi inkişaf strategiyasındakı artan rolunun nümayişi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Naxçıvan Azərbaycan dövlətçiliyinin tarixində özünəməxsus yeri olan, geosiyasi və coğrafi mövqeyi etibarilə ölkənin strateji əhəmiyyətli bölgələrindən biridir:
Son illərdə burada həyata keçirilən institusional, sosial-iqtisadi və infrastruktur dəyişiklikləri Naxçıvanın inkişafının ayrıca regional siyasət məsələsindən çıxaraq Azərbaycanın uzunmüddətli iqtisadi və nəqliyyat strategiyasının mühüm istiqamətlərindən birinə çevrildiyini göstərir.
“Dövlət siyasətində Naxçıvan amili”
Naxçıvanın inkişafına sistemli yanaşmanın əsas istiqamətlərindən biri 2023–2027-ci illəri əhatə edən Dövlət Proqramıdır. Sənəddə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, infrastrukturun modernləşdirilməsi, sahibkarlığın və investisiya fəallığının artırılması, sosial xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsi və nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi kimi prioritetlər müəyyənləşdirilib. Sonrakı illərdə Dövlət Proqramının icra mexanizmlərinə müxtəlif dəyişikliklərin edilməsi isə Naxçıvanın inkişaf gündəminin yeni tələblərə uyğunlaşdırıldığını göstərir.
Bu baxımdan Prezidentin Naxçıvana səfərini dövlət siyasətinin yerli səviyyədə icrasına nəzarət mexanizminin mühüm elementi kimi də qiymətləndirmək mümkündür. Səfər regionun mövcud vəziyyətinin qiymətləndirilməsi ilə yanaşı, qarşıdakı dövr üçün inkişaf prioritetlərinin siyasi rəhbərlik səviyyəsində bir daha təsdiqlənməsinə imkan yaradır.
Xüsusilə diqqətçəkən məqam Naxçıvanda idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi istiqamətində atılan addımlardır. 2022-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətli nümayəndəliyinin yaradılması qərarı mərkəzi dövlət siyasəti ilə yerli idarəetmə arasında koordinasiyanın gücləndirilməsinə yönəlmiş mühüm institusional addım olub.
2026-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyasına edilmiş dəyişikliklər də bu institusional transformasiyanın hüquqi müstəvidə davamı kimi diqqəti cəlb edir. Dəyişikliklər Naxçıvanın Azərbaycan Respublikasının ayrılmaz tərkib hissəsi kimi konstitusion statusunu bir daha təsbit etməklə yanaşı, dövlət idarəçiliyi mexanizmlərinin yenilənməsini nəzərdə tutur.
“İqtisadi potensialın reallaşdırılması əsas prioritetlərdəndir”
Naxçıvanın qarşısında duran əsas məsələlərdən biri coğrafi məhdudiyyətlərin iqtisadi inkişaf üçün maneə olmaqdan çıxarılmasıdır. Muxtar respublikanın uzun müddət mürəkkəb logistika şəraitində fəaliyyət göstərməsi istehsal olunan məhsulların Azərbaycanın digər bölgələrinə və xarici bazarlara çıxarılmasının maya dəyərinə təsir göstərib.
2026-cı ilin iyununda imzalanmış fərmanda da bu məsələyə xüsusi diqqət yetirilib. Sənəddə Naxçıvanda istehsal olunan qeyri-neft-qaz məhsullarının ölkənin digər ərazilərinə daşınması imkanlarının məhdudluğu və yüksək logistika xərcləri ayrıca qeyd olunur. Bu fakt göstərir ki, Naxçıvanın iqtisadi inkişafında növbəti mərhələnin əsas vəzifələrindən biri yalnız istehsalın artırılması deyil, istehsalın bazarlara çıxış imkanlarının genişləndirilməsidir.
Deməli, Naxçıvanın iqtisadi gələcəyi üç əsas istiqamətin uzlaşdırılmasından asılı olacaq: istehsal potensialının artırılması, logistika imkanlarının genişləndirilməsi və investisiya mühitinin daha da yaxşılaşdırılması. Bu üç istiqamət bir-birini tamamladığı halda muxtar respublika daxili bazara xidmət edən iqtisadi məkandan regional ticarət və logistika sisteminin fəal iştirakçısına çevrilə bilər.
“Nəqliyyat-kommunikasiya imkanları Naxçıvanın strateji çəkisini artırır”
Naxçıvanın gələcək inkişafında ən böyük potensiala malik istiqamətlərdən biri nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin genişləndirilməsidir. Azərbaycanın əsas ərazisi ilə Naxçıvan arasında daha səmərəli bağlantıların yaradılması məsələsi təkcə regional iqtisadiyyat baxımından deyil, ölkənin ümumi geoiqtisadi mövqeyi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bu kontekstdə Zəngəzur istiqamətində kommunikasiyaların açılması məsələsi xüsusi önəm kəsb edir. Naxçıvanın Azərbaycanla birbaşa quru bağlantısının təmin edilməsi muxtar respublikanın logistika imkanlarını köklü şəkildə dəyişə, yük və sərnişin daşımalarının həcmini artıra və yeni iqtisadi əlaqələrin formalaşmasına şərait yarada bilər.
Eyni zamanda, Azərbaycan və İran arasında Naxçıvanla Şərqi Zəngəzur arasında İran ərazisindən keçməklə yeni kommunikasiya bağlantılarının yaradılması barədə memorandumun mövcudluğu alternativ nəqliyyat imkanlarının da strateji gündəmdə saxlanıldığını göstərir.
Beləliklə, Naxçıvanın gələcək nəqliyyat modeli yalnız bir istiqamətdən asılı olmayacaq. Azərbaycan ərazisi ilə birbaşa bağlantı, İran üzərindən alternativ marşrut və Türkiyə istiqamətində genişlənən əlaqələr Naxçıvanı çoxşaxəli regional nəqliyyat qovşağına çevirmək potensialına malikdir.
“Enerji təhlükəsizliyi və kommunal infrastruktur”
Naxçıvanın davamlı inkişafı üçün enerji və su təminatının sabitliyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu sahələrdə son illərdə qəbul edilən dövlət qərarları göstərir ki, infrastrukturun yenilənməsi sosial siyasətin ayrılmaz hissəsi olmaqla yanaşı, iqtisadi inkişaf üçün də fundamental şərt kimi nəzərdən keçirilir.
2025-ci ildə Naxçıvanın paylayıcı elektrik şəbəkəsinin yenidən qurulması və 2026–2030-cu illər üçün tədbirlər planının təsdiqlənməsi enerji təchizatının daha etibarlı və səmərəli qurulmasına hesablanıb. Sənəddə müasir texnologiyaların tətbiqi, şəbəkənin dayanıqlılığının artırılması və istehlakçıların daha keyfiyyətli enerji ilə təmin olunması əsas məqsədlər kimi müəyyən edilib.
Su ehtiyatlarının idarə olunması da eyni strateji yanaşmanın digər mühüm istiqamətidir. 2026-cı ilin fevralında təsdiq edilmiş 2026–2030-cu illər üçün Tədbirlər Planı Naxçıvanda içməli və suvarma suyu təminatının yaxşılaşdırılmasını, su infrastrukturunun təkmilləşdirilməsini və mövcud ehtiyatlardan daha səmərəli istifadəni nəzərdə tutur.
Bu tədbirlər onu göstərir ki, Naxçıvanın inkişaf strategiyası yalnız böyük və görünən layihələrə deyil, əhalinin gündəlik həyatına birbaşa təsir edən infrastrukturun keyfiyyətinə də əsaslanır.
“Naxçıvanın yeni regional iqtisadi funksiyası”
Naxçıvanın geostrateji mövqeyi onun gələcəkdə daha geniş regional iqtisadi proseslərdə iştirakını şərtləndirir. Azərbaycan son illərdə nəqliyyat, enerji və logistika imkanlarını genişləndirərək Avropa ilə Asiya arasında bağlantıların möhkəmləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirir. 2026-cı ilin martında Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında keçirilmiş yüksək səviyyəli görüşlərdə də nəqliyyat, enerji, təhlükəsizlik və regional bağlantılar əməkdaşlığın əsas istiqamətləri sırasında qeyd olunub.
Bu strategiya fonunda Naxçıvanın əhəmiyyəti daha da artır. Çünki muxtar respublika Azərbaycanı Türkiyə və İranla birləşdirən coğrafi məkanda yerləşir. Əgər nəqliyyat və logistika layihələri tam gücü ilə reallaşarsa, Naxçıvanın iqtisadi modeli də dəyişəcək: bölgə yalnız istehlak və daxili təminat məkanı deyil, həm də tranzit, logistika, ticarət, emal sənayesi və turizm üçün cəlbedici platforma ola bilər.
Bu potensialın reallaşması üçün isə yalnız infrastrukturun tikilməsi kifayət deyil. Paralel olaraq gömrük və logistika prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal idarəetmənin genişləndirilməsi, sahibkarlıq mühitinin yaxşılaşdırılması, peşəkar kadr hazırlığının gücləndirilməsi və yerli istehsalın rəqabət qabiliyyətinin artırılması vacibdir.
“İnsan amili və sosial inkişaf”
Naxçıvanın inkişafının əsas göstəricilərindən biri də əhalinin sosial rifahıdır. İqtisadi və infrastruktur layihələrinin son nəticədə insanların həyat keyfiyyətinə xidmət etməsi dövlət siyasətinin əsas meyarlarından biri olaraq qalır.
Bu baxımdan yeni iş yerlərinin yaradılması, gənclərin məşğulluğunun təmin edilməsi, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi, şəhər və kənd infrastrukturunun yenilənməsi Naxçıvanın uzunmüddətli inkişafının mühüm elementləridir.
Bölgənin demoqrafik potensialının qorunması və gənc nəslin burada gələcək qurmaq imkanlarının genişləndirilməsi iqtisadi layihələrin davamlılığı üçün də vacibdir. Naxçıvanın inkişafının növbəti mərhələsində sosial siyasət ilə iqtisadi siyasətin daha sıx əlaqələndirilməsi məhz bu baxımdan mühüm nəticələr verə bilər.
Naxçıvan kimi zəngin tarixi-mədəni irsə malik bölgədə bu istiqamətlər xüsusilə aktualdır. Muxtar respublikanın tarixi abidələrinin qorunması, mədəni turizm potensialının inkişaf etdirilməsi və regionun Azərbaycan dövlətçilik tarixindəki xüsusi rolunun gələcək nəsillərə çatdırılması həm milli yaddaş, həm də iqtisadi inkişaf baxımından əhəmiyyətlidir.
“Səfərin siyasi mesajı”
11 avqust səfərinin mühüm tərəflərindən biri də onun siyasi mesajıdır. Dövlət başçısının Naxçıvana mütəmadi diqqəti bölgənin Azərbaycanın dövlətçilik sistemində xüsusi əhəmiyyətini nümayiş etdirir. Burada əsas məsələ yalnız konkret obyektlərin açılışı və ya layihələrin icrası deyil. Daha geniş mənada söhbət Naxçıvanın Azərbaycanın vahid siyasi, hüquqi və iqtisadi məkanında inkişaf edən, gələcəyə hesablanmış regional mərkəzə çevrilməsindən gedir.