Xəbərlər
Liderlik, güclü iradə, xalq dəstəyi
Samir Qocayev
YAP Goranboy rayon təşkilatının sədri
Azərbaycan Respublikasının müstəqillik tarixində elə hadisələr vardır ki, onların siyasi və dövlətçilik baxımından əhəmiyyəti sonrakı illərdə daha aydın görünür. 3 oktyabr 1993-cü il də belə mühüm tarixlərdən biridir. Həmin gün keçirilən ümumxalq səsverməsi nəticəsində Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Bu hadisə 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa etmiş Azərbaycanın mürəkkəb siyasi, iqtisadi və hərbi şəraitdən keçdiyi bir dövrə təsadüf edirdi. Rəsmi tarixi mənbələrdə 1993-cü il müstəqil dövlət quruculuğunun əsas istiqamətlərinin müəyyənləşdirildiyi mühüm mərhələ kimi təqdim olunur.
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra dövlət qarşısında bir sıra ciddi problemlər dayanırdı. İqtisadi çətinliklər, siyasi qarşıdurmalar, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi, ərazi bütövlüyü ilə bağlı təhlükələr və dövlət institutlarının formalaşması prosesi ölkənin qarşısında mürəkkəb vəzifələr yaradırdı. 1993-cü ilin may-iyun aylarında siyasi böhranın dərinləşməsi ölkədə sabitlik məsələsini xüsusilə aktuallaşdırmışdı. Belə bir şəraitdə Heydər Əliyevin siyasi səhnəyə qayıdışı Azərbaycanın sonrakı inkişafında mühüm dönüş nöqtələrindən biri kimi qiymətləndirilir. O, 1993-cü il iyunun 15-də Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçildi. İyunun 24-dən isə prezident səlahiyyətlərini həyata keçirməyə başladı. Bir neçə ay sonra – oktyabrın 3-də keçirilən prezident seçkilərində xalqın səsverməsi nəticəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. 3 oktyabr hadisəsini yalnız bir seçki tarixi kimi deyil, həm də müstəqil Azərbaycanın dövlət idarəçiliyində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi araşdırmaq mümkündür. Çünki həmin dövrdə əsas məsələlərdən biri yalnız siyasi hakimiyyətin formalaşdırılması deyil, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi və müstəqilliyin davamlı əsaslar üzərində qurulması idi.
Heydər Əliyevin dövlətçilik fəaliyyəti 1993-cü ildən başlamırdı. O, 1969-cu ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilərək respublikanın rəhbəri olmuş, sonrakı illərdə Azərbaycan SSR-də müxtəlif sahələrin inkişafı ilə bağlı dövlət idarəçiliyində mühüm vəzifələr daşımışdı. 1982-ci ildə SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edilmiş və SSRİ-nin iqtisadi, sosial və mədəni həyatının bir sıra istiqamətlərinə rəhbərlik etmişdi. 1987-ci ildə tutduğu vəzifələrdən istefa verdikdən sonra Heydər Əliyev 1990-cı ildə Azərbaycana qayıtdı. Naxçıvanda siyasi fəaliyyətini davam etdirərək 1991–1993-cü illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri və Azərbaycan Ali Sovetinin sədr müavini kimi fəaliyyət göstərdi. Bu dövr onun müstəqillik, dövlətçilik və siyasi idarəçiliklə bağlı baxışlarının Azərbaycanın yeni siyasi reallıqları ilə əlaqələndiyi mərhələ idi.
1993-cü ildən sonrakı fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biri müstəqil Azərbaycanın dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi oldu. Dövlət idarəçiliyi, iqtisadiyyat, qanunvericilik, ordu quruculuğu, xarici siyasət və beynəlxalq münasibətlər sahələrində həyata keçirilən proseslər həmin dövrün dövlət quruculuğunun əsas istiqamətlərini təşkil edirdi. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi tarix materiallarında bu strategiyanın əsas konturları müstəqil dövlət quruculuğu, təhlükəsizlik və ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi, iqtisadiyyatın bərpası, demokratik inkişaf və beynəlxalq əlaqələrin qurulması kimi göstərilir.
Heydər Əliyev şəxsiyyətinin Azərbaycan siyasi tarixində xüsusi yer tutması onun uzunmüddətli dövlət idarəçiliyi təcrübəsi ilə əlaqələndirilir. Onun fəaliyyətinin müxtəlif mərhələləri – sovet Azərbaycanına rəhbərlik etdiyi dövr, SSRİ rəhbərliyində fəaliyyəti, Naxçıvan mərhələsi və müstəqil Azərbaycanın prezidenti kimi fəaliyyəti – bir-birindən fərqli siyasi şəraitləri əhatə edir. Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin xarakterik xüsusiyyətlərindən biri uzunmüddətli məqsədləri cari siyasi və iqtisadi məsələlərlə əlaqələndirməyə yönəlmiş idarəçilik yanaşması idi. 1993-cü ildən sonra dövlət qarşısında duran məsələlər də yalnız qısa müddətli tədbirlərlə məhdudlaşmır, dövlət institutlarının formalaşdırılması və hüquqi bazanın yaradılması kimi uzunmüddətli prosesləri əhatə edirdi.
1993-cü ildən etibarən həyata keçirilən siyasətin əsas istiqamətlərindən biri dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi idi. Bununla yanaşı, dövlət idarəetmə sisteminin qurulması, iqtisadi sabitliyin təmin edilməsi, beynəlxalq münasibətlərin inkişaf etdirilməsi və hüquqi dövlət institutlarının formalaşdırılması məsələləri də ön plana çəkildi. Azərbaycan siyasi diskursunda Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik istiqamətləri hazırda Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Bu istiqamətlərə dövlət müstəqilliyinin qorunması, dövlət institutlarının gücləndirilməsi, iqtisadi inkişaf, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və hüquqi dövlət quruculuğu kimi məsələlər daxil edilir. Dövlət idarəçiliyinin əsas elementlərindən biri planlamadır. Planlama dövlət qarşısında duran problemlərin müəyyənləşdirilməsi, prioritetlərin seçilməsi, resursların bölüşdürülməsi və uzunmüddətli məqsədlərin müəyyən olunmasını nəzərdə tutur. Heydər Əliyevin idarəçilik fəaliyyətində də strateji məqsədlərin müəyyənləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. 1993-cü ildən sonra qarşıya qoyulan vəzifələr ayrı-ayrı sahələr üzrə kompleks tədbirlərin həyata keçirilməsini tələb edirdi. Dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, iqtisadiyyatın bərpası, qanunvericilik bazasının yenilənməsi, ordu quruculuğu və xarici siyasətin sistemləşdirilməsi bir-biri ilə əlaqəli proseslər idi. Planlı idarəetmənin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, dövlət yalnız mövcud problemlərə reaksiya vermir, həm də gələcək üçün məqsədlər müəyyən edir.
Ulu Öndər Heydər Əliyev demokratik dövlət quruculuğunun mahiyyətini yalnız siyasi institutların yaradılması ilə məhdudlaşdırmır, bu prosesi insan hüquq və azadlıqlarının təmin olunması ilə əlaqələndirirdi. O, 10 dekabr 1998-ci ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin 50 illiyinə həsr olunmuş təntənəli yığıncaqda çıxışı zamanı Azərbaycanın strateji dövlətçilik yolunu belə ifadə etmişdir: “Biz Azərbaycanda demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət qururuq. Bu üç söz bizim dövlət quruculuğumuzun əsas mənasını, məzmununu, əsas prinsiplərini təşkil edir. Bu sözlərin üçü də - demokratiya da, hüquq da, dünyəvilik də insan haqlarından irəliyə gələn sözlərdir. Beləliklə, biz müstəqil Azərbaycanda öz strateji yolumuzu artıq müəyyən etmişik və bu yolla gedirik”. Bu fikirlər Heydər Əliyevin dövlət quruculuğuna baxışında insan hüquqlarının xüsusi yer tutduğunu göstərir. Burada demokratiya, hüquq və dünyəvilik bir-birindən ayrı anlayışlar kimi deyil, vahid dövlətçilik konsepsiyasının bir-birini tamamlayan prinsipləri kimi təqdim olunur.
3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycanın müasir siyasi tarixində xüsusi yer tutan tarixlərdən biridir. Həmin gün Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi ölkənin müstəqilliyinin ilk illərində baş verən mürəkkəb proseslərin fonunda dövlət idarəçiliyində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Sonrakı dövrdə dövlət quruculuğunun hüquqi bazasının yaradılması, 1995-ci il Konstitusiyasının qəbul edilməsi, dövlət institutlarının formalaşdırılması, iqtisadi və siyasi islahatların həyata keçirilməsi müstəqil Azərbaycanın inkişafının əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi.