Xəbərlər
Azərbaycan-İtaliya münasibətləri yeni mərhələyə qədəm qoyub
Ramiz Hüseynov
YAP İdarə Heyətinin üzvü, Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin İtaliya Respublikası Nazirlər Şurasının sədri Ciorcia Meloninin 2026-cı il mayın 4-də Azərbaycana rəsmi səfəri zamanı verdiyi bəyanat, iki ölkə arasında illərdir davam edən strateji tərəfdaşlığın yeni və son dərəcə əhəmiyyətli mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərdi. Bəyanatın mətnində xüsusilə diqqət çəkən məqam, Prezident İlham Əliyevin “Yeni əməkdaşlıq sahəmiz olan hərbi-texniki əməkdaşlıq ümidvericidir” şəklində ifadə etdiyi fikir oldu. Bu, qısa, lakin tutumlu cümlə, Azərbaycan-İtaliya münasibətlərinin əvvəllər əsasən enerji, ticarət və iqtisadi sahələrlə məhdudlaşan əhatə dairəsinin artıq müdafiə və təhlükəsizlik kimi həssas və strateji sahəyə doğru genişləndiyinin rəsmi elanı idi.
Bəyanatda hərbi-texniki əməkdaşlığın “ümidverici” olaraq adlandırılması təsadüfi deyildi. Bu, iki ölkə arasında mövcud olan dərin etimad və qarşılıqlı fayda prinsiplərinə əsaslanan çoxölçülü tərəfdaşlığın məntiqi davamı idi. Xatırladaq ki, Azərbaycan və İtaliya Respublikaları arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci il mayın 8-də qurulmuş, 20 fevral 2020-ci ildə isə Romada imzalanmış “Çoxölçülü Strateji Tərəfdaşlığın Gücləndirilməsinə dair Birgə Bəyannamə” ilə bu münasibətlər ən yüksək siyasi səviyyəyə yüksəlmişdir. Həmin sənəd, Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi saytında qeyd olunduğu kimi, sonrakı illər üçün əməkdaşlığın yol xəritəsini müəyyənləşdirmişdi. Lakin bu yol xəritəsində hərbi-texniki sahə o dərəcədə açıq şəkildə vurğulanmamışdı. 2026-cı il mayın 4-dəki bəyanat həmin boşluğu dolduraraq, tərəfdaşlığa tamamilə yeni bir ölçü əlavə etdi.
Bəyanatın unikallığı məhz bu yenilikdədir. Enerji sahəsində Azərbaycan İtaliyanın ən böyük xam neft tədarükçüsü və Trans-Adriatik qaz kəməri (TAP) vasitəsilə üçüncü ən böyük təbii qaz mənbəyi olduğu halda, bu əməkdaşlıq əsasən iqtisadi xarakter daşıyırdı. Ticarət dövriyyəsinin 2022-ci ildə 18 milyard ABŞ dollarını keçməsi, İtaliyanın Cənubi Qafqazda əsas ticarət tərəfdaşının Azərbaycan olması – bütün bunlar iqtisadi inteqrasiyanın yüksək səviyyəsini göstərirdi. Lakin iqtisadi sıxıntı siyasi etimad olmadan hərbi-texniki sahədə əməkdaşlıq üçün kifayət deyil. Məhz bu səbəbdən Prezident İlham Əliyevin bəyanatında hərbi-texniki əməkdaşlığın ümidverici adlandırılması, əslində, iki ölkə arasında artıq yetkin, etibarlı və strateji dərinliyi olan münasibətlərin formalaşdığını təsdiqləyirdi. Bu cür açıqlama, Azərbaycanın İtaliyaya təkcə enerji təhlükəsizliyi sahəsində deyil, həm də ümumi regional təhlükəsizlik məsələlərində etibarlı tərəfdaş olduğunu nümayiş etdirirdi.
Hərbi-texniki əməkdaşlığın ümidverici olmasının bir neçə obyektiv səbəbi vardır. Birincisi, Azərbaycan Ordusunun son illərdə qazandığı müharibə təcrübəsi, xüsusilə pilotsuz uçuş aparatları, yüksək dəqiqlikli silahlar, kibermüdafiə və elektron müharibə sahələrində topladığı biliklər beynəlxalq səviyyədə maraq doğurmaqdadır. İtaliya kimi NATO-nun cənub qanadında mühüm rol oynayan ölkə üçün bu təcrübəyə sahib bir ortaqla əməkdaşlıq həm nəzəri, həm də praktiki baxımdan dəyərlidir. İkincisi, İtaliyanın özünün inkişaf etmiş müdafiə sənayesi – aviasiya, gəmiqayırma, rabitə sistemləri, tank və zirehli texnika modernizasiyası – Azərbaycanın öz müdafiə sənayesini diversifikasiya etmək və müasirləşdirmək strategiyasına mükəmməl uyğun gəlir. Üçüncüsü, enerji dəhlizlərinin təhlükəsizliyi bu gün hərbi-texniki əməkdaşlığın tərkib hissəsinə çevrilmişdir. TAP kəmərinin etibarlılığı onun fiziki mühafizəsi, kiber təhdidlərdən qorunması və böhran vəziyyətlərində sürətli reaksiya mexanizmləri ilə bağlıdır. Azərbaycanla İtaliya bu infrastrukturun mühafizəsi üzrə birgə tədbirlər, texniki həllər və təlimlər həyata keçirməklə hərbi-texniki əməkdaşlığın konkret faydasını dərhal görə bilərlər.
2026-cı il mayın 4-dəki bəyanatın mühüm bir cəhəti də onun konkret təşəbbüslərdən çox, strateji niyyət bəyan etməsidir. “Ümidvericidir” ifadəsi hələlik ehtiyatlı, lakin nikbin bir gözləntini ifadə edir. Bu o deməkdir ki, hər iki tərəf bu sahədə addımların atılmasına hazırdır, lakin proses təbii ki, tədricən inkişaf edəcək. Gözləmək olar ki, bu əməkdaşlıq ilk mərhələdə məsləhətçilik, birgə təlimlər, texniki xidmət və istehsalatda lokalizasiya kimi formalarda özünü göstərəcək. Zamanla, etimad daha da dərinləşdikcə, birgə müəssisələrin yaradılması, texnologiya transferi və hətta birgə silah layihələri də mümkün ola bilər. Azərbaycanın müdafiə sənayesi son illərdə ciddi inkişaf yolu keçmişdir və İtaliya kimi texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş bir ölkə ilə əməkdaşlıq bu sahədə yeni imkanlar açacaqdır.
Yekun olaraq, Prezident İlham Əliyevin 4 may 2026-cı il tarixli bəyanatı Azərbaycan-İtaliya münasibətlərinin yalnız iqtisadi və enerji sahəsi ilə məhdudlaşmadığını, strateji tərəfdaşlığın daha dərin bir mərhələsinə qədəm qoyduğunu göstərir. Hərbi-texniki əməkdaşlığın ümidverici adlandırılması, bu sahədə böyük potensialın olduğunu və iki ölkənin bu potensialı reallaşdırmaq niyyətində ciddi olduğunu təsdiqləyir. Bu bəyanatın məhz 2026-cı ildə, 2020-ci il Bəyannaməsinin altıncı ildönümünə yaxın bir vaxtda verilməsi də simvolikdir – çünki bu, keçən altı il ərzində əldə edilmiş etimad və nailiyyətlərin nəticəsidir. Artıq Azərbaycan və İtaliya bir-birinə sadəcə ticarət tərəfdaşı kimi deyil, həm də təhlükəsizlik məsələlərində etibar edilən müttəfiq kimi baxmağa hazırdır. Və bu hazırlığın rəsmi ifadəsi məhz 4 may 2026-cı il bəyanatında özünün tam əksini tapmışdır.