Xəbərlər
28 May: milli birlik, vətən sevgisi
Zahir Qəhrəmanov
YAP Şirvan şəhər təşkilatının sədri
Bəzi tarixlər var ki, onlar sadəcə keçmişi xatırlatmır, həm də millətin taleyini müəyyən edir. Azərbaycan xalqı üçün 28 May məhz belə tarixdir. Bu gün yalnız bir dövlətin yaranması deyil, əsrlərlə azadlıq uğrunda susmayan bir xalqın öz taleyinə sahib çıxmasının rəmzidir.
Amma 28 Mayı anlamaq üçün sadəcə 1918-ci ilə baxmaq kifayət deyil. Çünki müstəqillik bir gündə qazanılan siyasi qərar yox, uzun illərin ağrısı, mübarizəsi, ümidi və qurbanı idi. 28 May bir millətin “biz varıq” demək haqqını dünyaya qəbul etdirdiyi gündür.
Hər müstəqilliyin görünməyən bir tərəfi olur qan, qorxu, xəyanət, təzyiq və böyük məsuliyyət. 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti elan ediləndə dünyanın böyük dövlətləri Qafqaza yalnız xəritədə baxırdı. Azərbaycan isə həmin xəritədə öz yerini qanı ilə çəkirdi. Bir tərəfdən erməni-daşnak silahlı dəstələri azərbaycanlılara qarşı qırğınlar törədir, Bakı, Şamaxı, Quba və digər bölgələrdə minlərlə günahsız insan yalnız azərbaycanlı olduğu üçün amansızlıqla qətlə yetirilirdi, digər tərəfdən bolşevik təzyiqləri, daxildə isə siyasi parçalanmalar gənc cümhuriyyəti boğmağa çalışırdı. O dövrün ən böyük faciəsi yalnız düşmənin gücü deyildi xalqın müstəqilliyə hələ tam hazır olmaması idi. Çünki əsarət uzun çəkəndə insan azadlığın məsuliyyətini unutmağa başlayır. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucuları yaxşı anlayırdı ki, dövlət qurmaq sadəcə bayraq qaldırmaq deyil. Dövlət iqtisadiyyat, ordu, təhsil, milli birlik və beynəlxalq münasibətlər üzərində dayanır. Buna görə qısa müddətdə mühüm addımlar atıldı. Azərbaycan dili dövlət dili elan edildi, milli ordu yaradıldı, təhsil sahəsində yeniliklər edildi, xaricə tələbələr göndərildi.
Lakin gənc dövlətin qarşısında çox böyük maneələr vardı. Xarici müdaxilələr, daxildəki siyasi çəkişmələr, iqtisadi zəiflik və bolşevik təhlükəsi cümhuriyyətin möhkəmlənməsinə imkan vermədi. 1920-ci ildə bolşevik ordusunun Azərbaycana daxil olması ilə müstəqillik əlindən alındı. Amma bir həqiqət dəyişmədi Azərbaycan xalqı artıq müstəqil dövlət qurmağın mümkün olduğunu görmüşdü.
Məhz buna görə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay yaşadı. Amma o 23 ay bir xalqın yaddaşına əsrlərlə silinməyəcək fikir yazdı “Azərbaycan müstəqil ola bilər.” Sovet dövründə bu fikir susduruldu. Bayraq dəyişdirildi, himn dəyişdirildi, tarix dəyişdirildi. Amma millətin içində gizlənən istiqlal hissi dəyişmədi. Azərbaycanın gələcək müstəqilliyinin toxumları məhz həmin illərdə yetişirdi.
Sovet dövründə Azərbaycan formal olaraq respublika sayılsa da, əslində bütün qərarlar Moskvadan idarə olunurdu. Milli ruhu zəiflətmək üçün tarix saxtalaşdırılır, milli düşüncə sıxışdırılırdı. İnsanlara öz keçmişini unutdurmağa çalışırdılar. Lakin xalqın yaddaşından 28 May ideyasını silmək mümkün olmadı.
Məhz belə bir dövrdə Heydər Əliyev Azərbaycanın gələcəyi üçün mühüm addımlar atmağa başladı. O, sovet idarəçiliyi daxilində fəaliyyət göstərsə də, milli maraqları qorumağın yollarını tapırdı. Azərbaycan dilinin qorunması, milli kadrların yetişdirilməsi, dissident və “millətçi” damğası ilə təzyiqlərə məruz qalan milli düşüncəli ziyalıların müdafiəsi, sənaye və təhsil sahələrinin inkişaf etdirilməsi təsadüfi deyildi.Bu addımlar gələcək müstəqil Azərbaycanın təməlini hazırlayırdı. Çünki dövlət əvvəlcə xəritədə yox, düşüncədə qurulur.
Heydər Əliyev yaxşı anlayırdı ki, güclü dövlət qurmaq üçün ilk növbədə milli düşüncəli insan yetişdirmək lazımdır. Ona görə minlərlə azərbaycanlı gəncin SSRİ-nin nüfuzlu ali məktəblərində təhsil almasına şərait yaradıldı. Hərbi sahədə milli kadrların hazırlanması üçün ciddi addımlar atıldı. O dövrdə görülən işlər sonralar Azərbaycanın dövlətçilik tarixində mühüm rol oynadı.
1991-ci ildə Azərbaycan yenidən müstəqilliyini bərpa etdi. Lakin ölkənin qarşılaşdığı vəziyyət son dərəcə ağır idi. Ermənistanın işğalçılıq siyasəti nəticəsində torpaqlarımız işğal olunur, ölkədə siyasi xaos hökm sürürdü. Hakimiyyət uğrunda mübarizə, iqtisadi böhran, ordudakı nizamsızlıq və vətəndaş qarşıdurması Azərbaycanı parçalanma həddinə gətirmişdi. Ən təhlükəli məqam isə insanların dövlətə olan inamını itirməsi idi. Müstəqillik vardı, amma onu qoruyacaq güclü dövlət mexanizmi yox idi. Xalq artıq anlayırdı ki, yalnız emosiyalarla dövlət idarə etmək mümkün deyil. Azərbaycanı xilas edəcək uzaqgörən liderə ehtiyac vardı. Belə bir ağır zamanda xalqın tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev ölkəni dağılmaq təhlükəsindən xilas etdi. Onun hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycan tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Çünki bəzi liderlər vəzifəyə gəlir, bəzi liderlər isə dövlətin dağılmasının qarşısını almaq üçün tarix tərəfindən çağırılır. Heydər Əliyevin ən böyük xidmətlərindən biri yalnız müstəqilliyi qorumaq olmadı. O, insanlara dövlət anlayışını yenidən qaytardı. Azərbaycanı xaosdan sabitliyə, qeyri-müəyyənlikdən inkişaf yoluna çıxardı.
Ən əvvəl ölkədə sabitlik yaradıldı. Dövlətçiliyə qarşı çıxan qüvvələrin qarşısı alındı. Orduda nizam-intizam bərpa edildi. İnsanlarda dövlətə və gələcəyə inam formalaşdırıldı. Çünki Heydər Əliyev yaxşı bilirdi ki, qorxmayan xalq qurmaq üçün əvvəlcə güclü dövlət qurmaq lazımdır. Müstəqilliyin qorunması üçün iqtisadi güc də vacib idi. Buna görə “Əsrin müqaviləsi” imzalandı və Azərbaycanın enerji resursları dünya bazarına çıxarıldı. Bu addım Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunu artırmaqla yanaşı, iqtisadi müstəqilliyini də möhkəmləndirdi. Lakin Heydər Əliyevin ən mühüm xidmətlərindən biri milli dövlətçilik düşüncəsini xalqa qaytarması oldu. O, insanlara başa saldı ki, dövlət yalnız hakimiyyət deyil dövlət xalqın gələcəyidir. Amma onun xüsusi diqqət yetirdiyi bir məsələ vardı - gənclər. Çünki Heydər Əliyev yaxşı anlayırdı ki, müstəqilliyi tanklar yox, düşüncəli gənclər qoruyacaq. O, gənclərə yalnız gələcəyin insanı kimi baxmırdı. Onları dövlətin taleyini daşıyan qüvvə hesab edirdi. Buna görə təhsil siyasəti gücləndirildi, minlərlə gəncin inkişafı üçün imkan yaradıldı, milli-mənəvi dəyərlərlə müasir düşüncə arasında körpü quruldu. Təhsil, elm, idman və vətənpərvərlik sahəsində həyata keçirilən siyasət nəticəsində yeni düşüncəli Azərbaycan gəncliyi formalaşmağa başladı. Gənclərə yalnız diplom almaq yox, dövlətinə bağlı və məsuliyyətli vətəndaş olmaq öyrədilirdi. Bu gün Azərbaycan gəncliyi beynəlxalq arenalarda ölkəsini təmsil edirsə, elm, idman, texnologiya və siyasətdə uğurlar qazanırsa, bunun təməlində vaxtilə qoyulmuş dövlətçilik düşüncəsi dayanır.
Bu siyasi xətt bu gün İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan daha da gücləndi, iqtisadi və siyasi baxımdan regionun lider dövlətinə çevrildi. Ordunun gücləndirilməsi, müasir texnologiyaların tətbiqi, beynəlxalq münasibətlərdə balanslı siyasət Azərbaycanın mövqeyini daha da möhkəmləndirdi.
2020-ci ildə Vətən müharibəsində qazanılan tarixi Qələbə isə Azərbaycanın müstəqillik tarixində yeni mərhələ açdı. Uzun illər işğal altında qalan torpaqlarımız azad edildi və xalq bir daha sübut etdi ki, bu dövlət artıq əvvəlki zəif Azərbaycan deyil. Bu qələbənin arxasında yalnız güclü ordu yox, illərlə qurulan dövlətçilik siyasəti dayanırdı. Bu, sadəcə torpaqların geri qaytarılması deyildi. Bu, 1918-ci ildə yarımçıq qalan, 1920-ci ildə süqut edən, 1991-ci ildə yaralı şəkildə yenidən doğulan Azərbaycan müstəqilliyinin tam və qəti formalaşma aktı idi. Xankəndidə, Şuşada, Xocalıda dalğalanan üçrəngli bayraq, müstəqilliyimizin üzərindən bütün xarici basqıların, "status" ssenarilərinin və separatizm kabusunun biryolluq silinib atılması mənasına gəlirdi. Heydər Əliyevin xaricə oxumağa göndərdiyi, milli ruhda böyütdüyü o gəncliyin davamçıları 2000-ci illərin nəsli Şuşa qayalarına yalın əllərlə dırmaşaraq müstəqilliyin ən böyük rəmzinə çevrildilər. Onlar sübut etdilər ki, gənclik bu dövlətin sahibi olduğunu canı və qanı ilə təsdiqləməyə hazırdır.
Bu gün Azərbaycan gənci artıq başqa düşüncə ilə böyüyür. O bilir ki, müstəqillik sadəcə bayraq və himn deyil. Müstəqillik azad düşüncə, güclü dövlət, milli birlik və gələcəyə inamdır. 28 May bizə yalnız keçmişi xatırlatmır. Bu tarix bizə sual verir Bizə əmanət edilən bu müstəqilliyi gələcək nəsillərə necə ötürəcəyik? Çünki müstəqillik bir dəfə qazanılıb əbədi qorunan anlayış deyil. Tarix göstərir ki, zəif dövlətlərin müstəqilliyi uzunömürlü olmur. Güclü dövlət isə yalnız iqtisadiyyatla deyil, milli birlik, savadlı gənclik və vətən sevgisi ilə qurulur.
Bu gün Azərbaycanın qarşısında yeni hədəflər dayanır. Azad edilmiş torpaqların bərpası, daha güclü iqtisadiyyatın qurulması, dünyanın inkişaf etmiş dövlətləri sırasında yer almaq kimi böyük məqsədlər var. Bu yolda əsas məsuliyyət isə yenə gənclərin üzərinə düşür. Çünki sabahın Azərbaycanını quracaq olanlar bugünün gəncləridir. 28 Mayın əsl mənası da məhz budur Müstəqillik sadəcə keçmişdən qalan miras deyil. O, hər nəsilin qoruyacağı ən böyük əmanətdir. Çünki müstəqillik sadəcə sərhəd deyil. Müstəqillik düşünə bilməkdir. Öz dilində danışmaqdır. Öz bayrağını qorumaqdır. Və ən əsası, gələcəyini başqasının deyil, özünün müəyyən etməsidir. Bu gün bizim üzərimizə düşən vəzifə isə həmin müstəqilliyi yalnız qeyd etmək deyil, onu anlayaraq qorumaqdır. Çünki tarix göstərdi ki, Müstəqilliyi qazanmaq çətindir. Onu qorumaq isə daha çətindir. O, hər gün yenidən qazanılmalı, hər gün daha çox işləməklə, elmə yiyələnməklə, güclü iqtisadiyyat və sarsılmaz ordu qurmaqla qorunmalı olan ən ağır, həm də ən müqəddəs məsuliyyətdir.