Xəbərlər
Ermənistanın siyasi ritorikası sülh gündəliyi ilə uzlaşmır
Meydanəli Yolçiyev
YAP Daşkəsən rayon təşkilatının sədri
Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin sentyabrın 11-12-də Qarabağ və Şərqi Zəngəzura növbəti səfəri Ermənistan cəmiyyətinin müəyyən dairələrində yaranan sərt reaksiyalar fonunda regionda mövcud reallıqlara münasibətin göstəricisinə çevrilib. 58 ölkə və 9 beynəlxalq təşkilatı təmsil edən diplomatik nümayəndələrin azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən bərpa-quruculuq işləri, tarixi-mədəni və dini irslə tanışlığı normal diplomatik fəaliyyət çərçivəsində qiymətləndirilməlidir.
Lakin səfərin Ermənistanda müəyyən siyasi və media dairələri tərəfindən kəskin şəkildə qarşılanması diqqət çəkir. Azərbaycan ərazisinə diplomatik səfərin Ermənistan daxilində mübahisə predmetinə çevrilməsi iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşdırılması və sülh gündəliyi baxımından müəyyən suallar yaradır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur ölkəmizin suveren əraziləridir. Bu baxımdan Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik nümayəndələrin ölkənin müxtəlif bölgələrinə səfəri tamamilə normal diplomatik fəaliyyət çərçivəsində həyata keçirilir. Belə səfərlər beynəlxalq nümayəndələrə region haqqında müxtəlif siyasi iddialardan kənar, birbaşa məlumat əldə etmək imkanı yaradır.
Səfərə reaksiyalarda Gəncəsər, Xudavəng və Qafqaz Albaniyası irsi ilə bağlı məsələlərin ön plana çıxarılması da diqqət çəkir. Bu məsələlərin araşdırılmasında tarixi mənbələr, arxeoloji materiallar və elmi tədqiqatlar əsas götürülməlidir. Azərbaycan ərazisində Qafqaz Albaniyasının tarixi-mədəni irsi ilə bağlı çoxsaylı abidələrin mövcudluğu regionun qədim və çoxqatlı tarixinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Gəncəsər və Xudavəng kimi dini-memarlıq nümunələri də bu baxımdan ölkəmizin ərazisinin zəngin tarixi irsinin tərkib hissəsi kimi təqdim olunur. Bu irslə bağlı fərqli yanaşmaların mövcudluğu tarixi məsələlərin daha çox elmi müstəvidə araşdırılmasını zəruri edir.
Eyni yanaşma Azərbaycan xalqının indiki Ermənistan ərazisindəki tarixi-mədəni irsi məsələsinə də tətbiq olunmalıdır. Azərbaycan tərəfi həmin ərazilərdə azərbaycanlılara məxsus yaşayış məntəqələrinin, məscidlərin, qəbiristanlıqların və digər tarixi-mədəni obyektlərin dağıdılması və ya dəyişdirilməsi ilə bağlı dəfələrlə narahatlığını ifadə edib. Tarixi yaddaşın qorunması baxımından bu məsələlərin də sənədləşdirilməsi və beynəlxalq ekspertlər tərəfindən araşdırılması əhəmiyyətlidir.
Tarixi və dini abidələrin qorunması yalnız milli məsələ deyil, beynəlxalq hüququn da predmetidir. 1954-cü il Haaqa Konvensiyası silahlı münaqişə zamanı mədəni sərvətlərin qorunmasına dair əsas beynəlxalq sənədlərdən biridir. Həm Azərbaycan, həm də Ermənistan bu konvensiyanın iştirakçılarıdır. Buna görə mədəni irsin qorunması ilə bağlı məsələlərə münasibətdə beynəlxalq öhdəliklərə hörmət edilməlidir. Hər bir xalqın tarixi və mədəni irsinin qorunması regionda qarşılıqlı etimadın yaranmasına da töhfə verə bilər.
Ermənistanda səfərlə bağlı sərt reaksiyaların səsləndirilməsi iki ölkənin münasibətlərində sülh gündəliyinin ictimai müstəvidə də möhkəmləndirilməsinin vacibliyini nümayiş etdirir. Ermənistan daxilində müxtəlif siyasi qüvvələrin məsələyə fərqli münasibət bildirməsi isə bu mövzuda vahid yanaşmanın olmadığını bir daha təsdiqləyir. Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində davamlı sülh prosesinin ictimai və siyasi mühitdə də dəstəklənməsi, qarşı tərəfin suverenliyinə hörmət göstərilməsi, diplomatik fəaliyyətə müdaxilə edilməməsi, tarixi məsələlərin qarşıdurma vasitəsinə çevrilməməsi vacib amillərdir.
Nəticə etibarilə, diplomatik korpusun Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri Azərbaycanın suverenliyi çərçivəsində həyata keçirilən diplomatik fəaliyyətdir. Yeni reallıqların qəbul edilməsi, qarşılıqlı suverenliyə hörmət, diplomatik fəaliyyətə müdaxilədən çəkinmək, tarixi-mədəni irsə məsuliyyətli yanaşmaq və qarşıdurma ritorikasından uzaqlaşmaq da sülh mühitinin mühüm tərkib hissələridir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla bağlı həqiqətlərin beynəlxalq nümayəndələr tərəfindən yerində öyrənilməsi isə regiondakı proseslərin daha obyektiv şəkildə dəyərləndirilməsinə şərait yaradır.