Xəbərlər
Revanşizm sülh gündəliyinə kölgə sala bilməz
Gündüz Bayramov
YAP Samux rayon təşkilatının sədri
Sentyabrın 11-12-də Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura növbəti səfəri baş tutdu. 58 ölkəni və 9 beynəlxalq təşkilatı təmsil edən 150 nəfərlik nümayəndə heyətinin iştirak etdiyi səfər işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri, yaradılan müasir infrastruktur və regionda formalaşan yeni reallıqlarla yerində tanış olmaq baxımından əhəmiyyətli oldu. Bu, diplomatik korpus nümayəndələrinin 2020-ci ildən sonra azad edilmiş ərazilərə 22-ci səfəri idi.
Səfər çərçivəsində diplomatların müxtəlif şəhər və yaşayış məntəqələrinə, tarixi-mədəni abidələrə baş çəkməsi, Kəlbəcərdə keçirilən Bal Festivalında iştirakı, “İstisu” mineral sudoldurma zavodu ilə tanışlığı Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirdiyi işlərin beynəlxalq nümayəndələrə birbaşa təqdim olunmasına imkan yaratdı. Xüsusilə Gəncəsər və Xudavəng monastır komplekslərinə səfər tarixi-mədəni irslə bağlı məsələlərin yerində müşahidə edilməsi baxımından diqqət çəkdi.
Lakin səfərin özü deyil, ona Ermənistanın bəzi siyasi və ictimai dairələrində verilən reaksiya diqqəti daha çox cəlb etdi. Ermənistan mediasında və müəyyən dairələrdə xarici diplomatların Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrinə səfərinə qarşı sərt və düşmən ritorikasının səsləndirilməsi Azərbaycan tərəfindən, eləcə də sülh təşəbbüslərində iştirak edən bəzi vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri tərəfindən tənqid olunub. “Sülh körpüsü” təşəbbüsünün Azərbaycan qrupu diplomatlara və onların təmsil etdiyi dövlətlərə qarşı yönələn belə ritorikanın Azərbaycan ərazisinə diplomatik səfərin mahiyyəti ilə ziddiyyət təşkil etdiyini bildirib.
Əslində, burada diqqətçəkən əsas məqam səfərin Ermənistanın müəyyən dairələrində doğurduğu narahatlığın özüdür. Çünki Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bu gün Azərbaycanın suveren əraziləridir və xarici diplomatların Azərbaycan ərazisində səfər etməsi ölkənin suveren hüquqları çərçivəsində həyata keçirilir. Bu reallığın qəbul edilməsinə qarşı yönələn kampaniyalar isə regionda yeni siyasi mərhələnin formalaşdığını nəzərə almayan yanaşmaların hələ də mövcud olduğunu göstərir.
Azərbaycanın apardığı bərpa və quruculuq siyasətinin diplomatlar tərəfindən yerində görülməsi isə informasiya müstəvisində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki burada söhbət yalnız yenidən qurulan şəhərlərdən, kəndlərdən və infrastrukturlardan getmir. Xarici diplomatlar eyni zamanda uzun illər işğal altında olmuş ərazilərin bugünkü vəziyyəti, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı və tarixi-mədəni irsin qorunması istiqamətində görülən işlərlə tanış olurlar.
Məhz bu baxımdan müəyyən revanşist dairələrin diplomatik səfərdən narahatlıq keçirməsi təsadüfi görünmür. “Sülh körpüsü” təşəbbüsünün Azərbaycan qrupu da vurğulayıb ki, revanşist qüvvələrin prosesə təzyiq göstərməsi Azərbaycan-Ermənistan arasında davam edən sülh gündəliyinə mənfi təsir göstərə bilər.
Sentyabrın 15-də Qərbi Azərbaycan İcmasının yaydığı bəyanatda da Ermənistanın bu reaksiyası tənqid edilib və belə yanaşmanın sülh prosesinə və qarşılıqlı etimada zərər vura biləcəyi bildirilib. İcma bu reaksiyanı Azərbaycanın suverenliyinə müdaxilə cəhdi kimi qiymətləndirib.
Burada mühüm olan başqa bir məsələ də var: Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində sülh gündəliyinin ön plana çıxdığı bir vaxtda keçmişin ritorikasına qayıtmaq cəhdləri regionun gələcəyi baxımından yeni suallar yaradır. Sülh yalnız bəyanatlarla deyil, qarşı tərəfin mövcud reallıqlarına hörmətlə yanaşmaq, suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərini qəbul etmək və cəmiyyətlər arasında etimad mühitinin yaradılması ilə möhkəmlənə bilər.
Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaratdığı yeni reallıq artıq beynəlxalq nümayəndələrin yerində müşahidə etdiyi faktiki prosesdir. Diplomatların bu ərazilərə səfərləri də həmin reallığın beynəlxalq ictimaiyyətə birbaşa təqdim edilməsinə xidmət edir. Bu baxımdan Ermənistanın müəyyən dairələrinin diplomatik səfərə qarşı aqressiv münasibəti keçmişin düşüncə tərzinin tam aradan qalxmadığını göstərən siyasi və ictimai reaksiyalardan biri kimi qiymətləndirilir. Lakin regionun gələcəyi keçmişə qayıtmaqla deyil, yeni reallıqların qəbul edilməsi, qarşılıqlı hörmət və sülh gündəliyinin davam etdirilməsi ilə formalaşa bilər.
Azərbaycanın mövqeyi isə aydındır: Qarabağ və Şərqi Zəngəzur ölkənin suveren əraziləridir və burada həyata keçirilən bərpa-quruculuq işləri, beynəlxalq nümayəndələrin səfərləri və insanların öz doğma yurdlarına qayıdışı Azərbaycanın daxili və suveren hüquqları çərçivəsində davam edir. Bu reallığı diplomatik səfərlər vasitəsilə yerində görən beynəlxalq nümayəndələrin sayı artdıqca, bölgədə baş verən proseslərin birbaşa müşahidəsi üçün imkanlar da genişlənir.