YENİ AZƏRBAYCAN PARTİYASI

Nazimə Şamıyeva

YAP Füzuli rayon təşkilatının sədri

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Kamboca Krallığının Baş naziri Hun Manetin Azərbaycana səfəri zamanı mətbuata verdiyi bəyanat iki ölkə arasında münasibətlərin mövcud vəziyyətini və gələcək inkişaf istiqamətlərini əhatə edən mühüm siyasi məzmun daşıyır. Bəyanatda səsləndirilən fikirlər Azərbaycanın xarici siyasətində beynəlxalq tərəfdaşlıqların genişləndirilməsinə, iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsinə və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlığın dərinləşdirilməsinə verilən əhəmiyyəti əks etdirir. Kamboca Baş nazirinin Azərbaycana səfəri siyasi dialoqun davam etdirilməsi ilə yanaşı, iki ölkənin malik olduğu imkanların daha ətraflı araşdırılması və qarşılıqlı münasibətlərin yeni istiqamətlər üzrə inkişaf etdirilməsi baxımından diqqətəlayiq hadisədir.

Müasir dünyada dövlətlərarası münasibətlərin xarakteri yalnız coğrafi yaxınlıq və ənənəvi əlaqələrlə müəyyən olunmur. Siyasi etimad, iqtisadi maraqların uzlaşdırılması, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmət və qarşılıqlı fayda əsasında qurulan əməkdaşlıq dövlətlərə yeni inkişaf imkanları qazandırır. Azərbaycan ilə Kamboca arasında münasibətlərin inkişafına da məhz bu kontekstdə yanaşmaq lazımdır. Müxtəlif coğrafi məkanlarda yerləşən iki ölkənin siyasi, iqtisadi və humanitar sahələrdə əməkdaşlığı genişləndirmək niyyəti beynəlxalq əlaqələrin şaxələndirilməsinin müasir dövrdə nə qədər əhəmiyyətli olduğunu göstərir.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında Azərbaycan ilə Kamboca arasında siyasi münasibətlərin mövcud səviyyəsi və bu münasibətlərin gələcək inkişaf perspektivləri xüsusi diqqət mərkəzində olub. Dövlət başçısının Kambocanın əvvəlki Baş naziri Hun Senlə 12 il əvvəl Azərbaycanda keçirdiyi görüşü xatırlatması ikitərəfli əlaqələrin müəyyən tarixi təcrübəyə əsaslandığını göstərir. Bu məqam diplomatik münasibətlərin davamlılığını və əvvəlki təmasların yeni əməkdaşlıq imkanları üçün zəmin yaratdığını nümayiş etdirir. Siyasi dialoqun ardıcıl şəkildə davam etdirilməsi tərəflərə qarşılıqlı maraqları daha dəqiq müəyyənləşdirmək, mövcud imkanları qiymətləndirmək və uzunmüddətli əməkdaşlıq istiqamətlərini formalaşdırmaq imkanı verir.

Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri müxtəlif regionlarla qarşılıqlı faydalı münasibətlərin qurulması və beynəlxalq əməkdaşlıq coğrafiyasının genişləndirilməsidir. Bu baxımdan Cənub-Şərqi Asiya ölkələri ilə əlaqələrin inkişafı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Kamboca ilə münasibətlərin dərinləşdirilməsi Azərbaycanın Asiya məkanında tərəfdaşlıq əlaqələrinin genişlənməsinə, yeni iqtisadi imkanların araşdırılmasına və beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı fəaliyyətin gücləndirilməsinə şərait yarada bilər. Belə əməkdaşlığın səmərəliliyi isə siyasi təmasların konkret iqtisadi, institusional və humanitar təşəbbüslərlə tamamlanmasından asılıdır.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında iqtisadi-ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi əsas məsələlərdən biri kimi önə çəkilib. Dövlət başçısının iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin mövcud səviyyəsinin məhdud olduğunu vurğulaması iqtisadi potensialın tam reallaşdırılması üçün qarşıda mühüm vəzifələrin dayandığını göstərir. Bu yanaşma Azərbaycan-Kamboca münasibətlərinin gələcək inkişafında iqtisadi əməkdaşlığın daha fəal mövqeyə çıxarılmasının vacibliyini ortaya qoyur. Mövcud siyasi münasibətlər əlverişli zəmin yaratsa da, həmin zəminin davamlı iqtisadi nəticələrə çevrilməsi üçün məqsədyönlü fəaliyyət, biznes əlaqələrinin genişləndirilməsi və qarşılıqlı bazar imkanlarının öyrənilməsi tələb olunur.

İqtisadi əlaqələrin inkişafı ilk növbədə hər iki ölkənin sahibkarları arasında birbaşa təmasların qurulmasını, məhsul və xidmətlər üzrə qarşılıqlı tələbatın müəyyənləşdirilməsini, investisiya imkanlarının qiymətləndirilməsini zəruri edir. Tərəflərin bir-birinin iqtisadi potensialı haqqında məlumatlılığının artırılması yeni əməkdaşlıq sahələrinin müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər. Bu baxımdan dövlət qurumları ilə yanaşı, özəl sektorun da fəallığı mühüm əhəmiyyət daşıyır. Sahibkarlar arasında etibarlı münasibətlərin formalaşması və biznes təşəbbüslərinin konkret layihələrlə dəstəklənməsi iqtisadi tərəfdaşlığın davamlılığını təmin edən əsas amillərdəndir.

Səfər çərçivəsində ticarət və investisiya sahəsində əməkdaşlığın praktiki məsələləri ilə məşğul olacaq birgə işçi qrupunun yaradılması barədə razılıq əldə olunması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Belə bir mexanizm mövcud imkanların sistemli şəkildə araşdırılmasına, biznes dairələrinin qarşılaşdığı çətinliklərin müəyyənləşdirilməsinə və qarşılıqlı maraqlara uyğun təkliflərin hazırlanmasına şərait yarada bilər. İşçi qrupunun fəaliyyəti iqtisadi münasibətlərin inkişafına institusional dəstək verməklə yanaşı, tərəflər arasında əlaqələrin daha məqsədyönlü qurulmasına da xidmət edə bilər. Bununla belə, əsas nəticə əldə olunan razılaşmaların real layihələrə çevrilməsi və qarşılıqlı iqtisadi faydanın təmin olunması olacaq.

İnvestisiya və birgə istehsal imkanlarının araşdırılması Azərbaycan-Kamboca əməkdaşlığının perspektivli istiqamətlərindəndir. Bu sahədə tərəfdaşlıq istehsal əlaqələrinin qurulmasına, yeni texnologiyaların və təcrübənin paylaşılmasına, biznes mühitinin genişləndirilməsinə imkan yarada bilər. Eyni zamanda, layihələrin uğurlu olması üçün bazar tələbatının, maliyyə imkanlarının, logistika xərclərinin və gözlənilən iqtisadi səmərənin əvvəlcədən qiymətləndirilməsi vacibdir. Qarşılıqlı maraqlara uyğun seçilən və uzunmüddətli perspektiv nəzərə alınmaqla hazırlanan layihələr iqtisadi münasibətlərin daha dayanıqlı əsaslar üzərində inkişafına töhfə verə bilər.

Azərbaycan və Kamboca işgüzar dairələrinin iştirakı ilə keçirilən biznes forumu bu məqsədlərə xidmət edən mühüm platformalardan biri kimi çıxış edir. Belə tədbirlər şirkətlərin bir-birinin bazarları ilə tanış olmasına, potensial tərəfdaşlarını müəyyənləşdirməsinə və yeni təşəbbüsləri müzakirə etməsinə şərait yaradır. Dövlətlərarası münasibətlərin iqtisadi məzmun qazanması üçün sahibkarların birbaşa əlaqələrinin genişləndirilməsi, müntəzəm işgüzar təmasların qurulması və qarşılıqlı investisiya imkanlarının təşviqi vacibdir. Biznes forumlarının əhəmiyyəti də məhz siyasi səviyyədə yaradılmış imkanların iqtisadi fəaliyyətlə əlaqələndirilməsində özünü göstərir.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında nəqliyyat və rəqəmsal transformasiya məsələlərinə də diqqət yetirilməsi əməkdaşlığın müasir çağırışlara uyğun inkişaf etdirilməsinin vacibliyini göstərir. Qlobal iqtisadiyyatda nəqliyyat bağlantıları, logistika imkanları və rəqəmsal texnologiyalar dövlətlər arasında ticarətin səmərəliliyinə birbaşa təsir göstərir. Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşən Azərbaycanın nəqliyyat imkanları beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin inkişafı üçün əhəmiyyətli potensial yaradır. Kamboca ilə bu istiqamətdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi isə mövcud marşrutların, yükdaşımaların və rəqəmsal həllərin tətbiqi imkanlarının qarşılıqlı maraqlar əsasında araşdırılmasını tələb edir.

Dövlət xidmətlərinin təşkili sahəsində təcrübə mübadiləsi də ikitərəfli münasibətlərin diqqətəlayiq istiqamətlərindən biridir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında Azərbaycanın ASAN xidmət modelinə maraq göstərilməsinə toxunulması dövlət idarəçiliyi sahəsində əməkdaşlıq imkanlarını ön plana çıxarır. Dövlət xidmətlərinin əlçatanlığının artırılması, vətəndaş məmnunluğunun təmin olunması və rəqəmsal həllərin tətbiqi müasir idarəetmənin mühüm tələblərindəndir. Bu sahədə təcrübə mübadiləsi tərəflərə uğurlu yanaşmaları öyrənmək, müvafiq imkanları qiymətləndirmək və dövlət xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində əməkdaşlıq qurmaq imkanı verə bilər.

İkitərəfli münasibətlərin möhkəmləndirilməsində təhsil, turizm və mədəni əlaqələrin də xüsusi yeri vardır. Prezident İlham Əliyevin Kamboca vətəndaşlarının əvvəlki dövrlərdə Azərbaycanda təhsil almasını xatırlatması humanitar əməkdaşlığın inkişafı üçün mövcud təcrübəyə diqqət çəkir. Təhsil sahəsində əlaqələrin genişləndirilməsi, tələbə mübadiləsinin təşviqi və ali təhsil müəssisələri arasında əməkdaşlığın qurulması iki ölkənin gəncləri arasında qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirə bilər. Bu münasibətlər yalnız akademik biliklərin paylaşılması ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda gələcəkdə müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərəcək mütəxəssislər arasında əlaqələrin formalaşmasına da zəmin yaradır.

Turizm sahəsi də Azərbaycan və Kamboca arasında qarşılıqlı marağın artırılması üçün imkanlar təqdim edir. Hər iki ölkənin tarixi irsi, mədəni xüsusiyyətləri və turizm potensialı qarşılıqlı tanışlığın genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu istiqamətdə əlaqələrin inkişafı turizm şirkətləri arasında əməkdaşlığın qurulmasını, səyahət imkanları barədə məlumatların artırılmasını və müvafiq xidmətlərin təşviqini tələb edir. İnsanlar arasında birbaşa təmasların çoxalması dövlətlərarası münasibətlərin sosial və humanitar əsaslarını möhkəmləndirə bilər.

Parlamentlərarası əlaqələr də Azərbaycan-Kamboca münasibətlərinin institusional əsaslarının genişləndirilməsində mühüm rol oynayır. Parlamentlər arasında dialoq qanunvericilik təcrübəsinin mübadiləsi, qarşılıqlı maraq doğuran məsələlərin müzakirəsi və siyasi təmasların davamlılığının təmin olunması üçün əlavə imkanlar yaradır. Kambocanın dəstəyi ilə Azərbaycan parlamentinin ASEAN Parlamentlərarası Assambleyasında müşahidəçi statusu əldə etməsi Cənub-Şərqi Asiya ilə əlaqələrin inkişafı baxımından diqqətəlayiq məqamdır. Bu cür platformalarda əməkdaşlıq Azərbaycanın region ölkələri ilə institusional təmaslarının genişləndirilməsinə xidmət edə bilər.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında mina təhlükəsi məsələsinin xüsusi yer tutması iki ölkə arasında humanitar əməkdaşlığın əhəmiyyətini də göstərir. Həm Azərbaycanın, həm də Kambocanın mina problemi ilə üzləşməsi bu sahədə təcrübə mübadiləsi, mütəxəssis hazırlığı və maarifləndirmə istiqamətlərində əməkdaşlıq üçün zəmin yaradır. Azərbaycan üçün mina təhlükəsi işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı ilə bilavasitə bağlıdır. Bu problemin həlli insan həyatının qorunması ilə yanaşı, ərazilərin sosial-iqtisadi inkişafı üçün də zəruri şərtdir.

Mina təhlükəsi ilə mübarizədə beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi, müvafiq texnologiyaların tətbiqi və risklər barədə maarifləndirmə işlərinin genişləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və Kamboca arasında bu istiqamətdə əməkdaşlıq praktiki biliklərin paylaşılması və ortaq problemlərin həllinə yönələn təşəbbüslərin araşdırılması baxımından faydalı ola bilər. Beləliklə, ikitərəfli münasibətlər iqtisadi maraqlarla yanaşı, insanların təhlükəsizliyinə və həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasına xidmət edən humanitar məsələləri də əhatə edir.

Dövlət başçısının bəyanatında Azərbaycanın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün bərpası, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən bərpa-quruculuq işləri və Böyük Qayıdış Proqramı ilə bağlı məsələlər də diqqətə çatdırılıb. Bu istiqamətlər Azərbaycanın münaqişədən sonrakı inkişaf mərhələsinin əsas vəzifələrini əks etdirir. Azad edilmiş ərazilərdə yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, infrastrukturun bərpası və əhalinin doğma yurdlarına qayıdışı uzunmüddətli, ardıcıl və kompleks fəaliyyət tələb edir. Sülh və təhlükəsizliyin təmin olunması isə bu prosesin davamlılığı üçün mühüm şərtdir.

Kamboca Baş nazirinin səfəri zamanı üç sənədin imzalanması və ya mübadiləsi ikitərəfli münasibətlərin hüquqi və institusional əsaslarının genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli addım olub. Bu sənədlər çərçivəsində müəyyənləşdirilən əməkdaşlıq istiqamətləri tərəflərə münasibətləri yeni sahələr üzrə inkişaf etdirmək üçün əlavə imkanlar yaradır. Bununla yanaşı, əldə olunan razılaşmaların real nəticələr verməsi onların ardıcıl icrasından, dövlət qurumlarının koordinasiyalı fəaliyyətindən və özəl sektorun təşəbbüslərindən asılı olacaq. Ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, investisiya layihələrinin hazırlanması, təhsil və turizm sahələrində əməkdaşlığın inkişafı bu baxımdan mühüm vəzifələrdir.

Prezident İlham Əliyevin mətbuata verdiyi bəyanatın əsas məzmunu Azərbaycan ilə Kamboca arasında münasibətlərin mövcud siyasi çərçivədən daha geniş əməkdaşlıq modelinə doğru inkişaf etdirilməsi imkanlarını ortaya qoyur. Siyasi dialoq qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə, iqtisadi təşəbbüslər tərəfdaşlığın praktik nəticələrə çevrilməsinə, humanitar və institusional əlaqələr isə münasibətlərin davamlılığına xidmət edir. Bu istiqamətlərin əlaqəli şəkildə inkişaf etdirilməsi iki ölkə arasında əməkdaşlığın daha sistemli və məqsədyönlü xarakter almasına şərait yarada bilər.

Kamboca Baş naziri Hun Manetin Azərbaycana səfəri və Prezident İlham Əliyevin mətbuata verdiyi bəyanat ikitərəfli münasibətlərin gələcək inkişaf istiqamətlərinin müzakirəsi baxımından əhəmiyyətli diplomatik hadisədir. Qarşıda duran əsas vəzifə siyasi səviyyədə əldə olunmuş razılaşmaları konkret iqtisadi layihələr, davamlı humanitar əlaqələr və qarşılıqlı fayda gətirən təşəbbüslərlə möhkəmləndirməkdir. Ticarət dövriyyəsinin artırılması, investisiya imkanlarının reallaşdırılması, rəqəmsal və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, eləcə də beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində dialoqun davam etdirilməsi münasibətlərin gələcək gündəliyində mühüm yer tutur. Bu baxımdan Azərbaycan-Kamboca əməkdaşlığının perspektivi tərəflərin mövcud imkanlardan nə dərəcədə səmərəli istifadə etməsindən və əldə olunan razılaşmaları ardıcıl şəkildə həyata keçirməsindən asılı olacaq.