Xəbərlər
Tarixi həqiqətlər, ortaq dəyərlər və gələcəyə birgə strateji baxış
Nurlan Həsənov
Milli Məclisin deputatı
Prezident İlham Əliyev Türk Dövlətləri Təşkilatının müsəlman dini idarə rəhbərləri Şurasının üzvləri və müşahidəçilərindən, Yəhya Bakuvi Beynəlxalq Konfransının həmtəşkilatçılarından, eləcə də Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvlərindən ibarət nümayəndə heyəti ilə görüşündə İslam dünyasında həmrəyliyin möhkəmləndirilməsinin, ortaq dini-mənəvi dəyərlərin qorunmasının və tarixi həqiqətlərin gələcək nəsillərə çatdırılmasının vacibliyini vurğulayıb.
Dövlətimizin başçısı Azərbaycanın İslam həmrəyliyini konkret təşəbbüslər və praktiki addımlarla gücləndirməyə çalışdığını bildirib. İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və ICESCO xətti ilə keçirilən tədbirlər, Bakıda təşkil olunan IV İslam Həmrəyliyi Oyunları bu siyasətin nümunələri kimi qeyd olunub. Azərbaycan Prezidenti həmin Oyunların yalnız idman yarışı deyil, müsəlman ölkələri arasında birlik və həmrəyliyin nümayişi olduğunu vurğulayıb. Bu yanaşma dövlətimizin İslam dünyası ilə münasibətlərində humanitar və mədəni əməkdaşlığın mühüm yer tutduğunu nümayiş etdirir.
Görüşdə dini liderlərin sülh, əməkdaşlıq, əmin-amanlıq və barışıq çağırışlarının əhəmiyyəti də diqqətə çatdırılıb. Müxtəlif ölkələrin dini nümayəndələrinin Bakıda bir araya gəlməsi qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi və ortaq mənəvi dəyərlərin təşviqi baxımından önəmlidir. Xüsusilə müasir dövrdə dini dəyərlərin insanları qarşıdurmaya deyil, həmrəyliyə, dialoqa və qarşılıqlı hörmətə yönəltməsi mühüm ictimai çağırışlardan biri kimi çıxış edir.
Seyid Yəhya Bakuvinin irsinə həsr olunan beynəlxalq konfrans da görüşün əsas istiqamətlərindən biridir. XV əsrdə yaşamış Azərbaycan mütəfəkkirinin elmi-mənəvi irsinin beynəlxalq səviyyədə müzakirəsi ölkənin zəngin tarixi-mədəni irsinin tanıdılması baxımından diqqət çəkir. Müxtəlif ölkələrdən dini alimlərin və nümayəndələrin iştirakı ortaq mənəvi dəyərlərin önə çıxarılmasına imkan verir. Sülh, humanizm, qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlıq kimi prinsiplər bu tədbirlərin ümumi məzmununu tamamlayır.
Nümayəndə heyətinin Ağdam, Xankəndi, Xocalı və Şuşaya səfəri onların regionun keçmişi və bu günü ilə yerində tanış olmasına imkan verəcək. Səfər iştirakçıları işğal dövrünün nəticələrini, dağıdılmış şəhər və kəndləri, dini-mədəni abidələrin vəziyyətini, eyni zamanda hazırda aparılan genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işlərini görmək imkanı əldə edəcəklər.
Prezident İlham Əliyev işğal dövründə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda şəhər və kəndlərin dağıdıldığını, dini abidələrə ciddi ziyan vurulduğunu bildirib. Dövlət başçısı 65 məscidin tamamilə dağıdıldığını diqqətə çatdırıb. Dini abidələrin vəziyyətinin beynəlxalq dini nümayəndələrin diqqətinə çatdırılması Qarabağın yalnız siyasi deyil, həm də dini və mədəni irs kontekstində təqdim olunmasına imkan verir.
Dövlət başçısı ölkəmizin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpasında xalqın birliyinin rolunu vurğulayıb. Azərbaycan xalqının və hərbçilərinin fədakarlığı nəticəsində işğala son qoyulub, ölkənin ərazi bütövlüyü bərpa olunub. Azərbaycanın rəsmi mövqeyində bu proses tarixi ədalətin bərpası kimi qiymətləndirilir. Postmüharibə mərhələsində diqqət azad edilmiş ərazilərin bərpasına yönəlib. Şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, müasir infrastrukturun yaradılması, nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi, sosial obyektlərin istifadəyə verilməsi, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışının təşkili bu prosesin əsas istiqamətləridir.
Qarabağda aparılan bərpa-quruculuq işləri işğal dövrünün dağıntıları ilə müqayisədə tamamilə yeni mərhələni əks etdirir. Yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, yolların, məktəblərin, sosial obyektlərin və digər infrastrukturun yaradılması bölgədə həyatın bərpasına xidmət edir. Dini-mədəni irsin yenidən canlandırılması da bu prosesin mühüm istiqamətlərindəndir.
Azad edilmiş ərazilərdə məscidlərin bərpası xüsusi diqqət çəkir. Dini abidələrin yenidən qurulması həm tarixi-mədəni irsin qorunması, həm də bölgənin mənəvi həyatının bərpası baxımından əhəmiyyətlidir. Beləliklə, azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən quruculuq prosesi təkcə fiziki infrastrukturun yenilənməsi ilə məhdudlaşmır, burada tarixi və mədəni irsin də bərpasına diqqət yetirilir. Bu prosesin ən mühüm nəticələrindən biri insanların doğma torpaqlarına qayıdışıdır. Uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşayan insanların yenidən öz şəhər və kəndlərində məskunlaşması Qarabağda həyatın bərpasının sosial mahiyyətini təşkil edir.
Görüşdə Azərbaycanın müharibədən sonrakı mərhələdə sülh və əməkdaşlıq gündəliyinə üstünlük verdiyi də diqqətə çatdırılıb. Dini liderlərin sülhə və qarşılıqlı anlaşmaya çağırışları bu baxımdan xüsusi məna daşıyır. Müxtəlif dini və ictimai platformalarda səsləndirilən belə mesajlar xalqlar arasında etimadın və qarşılıqlı hörmətin möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər. Bu yanaşma Türk dünyası və Qafqaz üçün də xüsusi aktuallıq daşıyır. Azərbaycanın təşəbbüsü ilə müxtəlif ölkələrdən dini liderlərin Bakıda bir araya gəlməsi ortaq dəyərlərin müzakirəsi, qarşılıqlı təcrübə mübadiləsi və əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi üçün şərait yaradır.
Ümumilikdə, Prezident İlham Əliyevin nümayəndə heyəti ilə görüşündə İslam həmrəyliyi, tarixi yaddaş, Qarabağın keçmişi, tarixi ədalətin bərpası, bərpa-quruculuq prosesi və sülh məsələləri vahid məzmun xəttində birləşib. Bakıda dini liderlərin bir araya gəlməsi, Yəhya Bakuvi irsinin beynəlxalq səviyyədə müzakirəsi və nümayəndə heyətinin Qarabağa səfəri Azərbaycanın İslam dünyası, Türk dünyası və Qafqazla bağlı əməkdaşlıq gündəliyinin müxtəlif istiqamətlərini nümayiş etdirir. Bu yanaşmada əsas diqqət ortaq mənəvi dəyərlərin qorunmasına, tarixi yaddaşın yaşadılmasına, dini və mədəni irsin bərpasına, sülh və qarşılıqlı anlaşmanın təşviqinə yönəlir. Qarabağda tarixi ədalətin bərpasından sonra həyata keçirilən quruculuq işləri isə Azərbaycanın qarşıdakı mərhələdə diqqəti sülh, inkişaf və insanların öz doğma torpaqlarında təhlükəsiz həyatının təmin edilməsinə yönəltdiyini nümayiş etdirir.