Xəbərlər
Türk dövlətləri arasında strateji tərəfdaşlıq
Təvəkkül Əliyev
YAP Şuşa rayon təşkilatının sədri
Türk Dövlətləri Təşkilatının inkişafında dövlətlərarası siyasi etimad mühüm rol oynayır. Qarşılıqlı etimad olmadan genişmiqyaslı çoxtərəfli layihələrin həyata keçirilməsi çətinləşir. TDT üzvləri arasında müxtəlif sahələrdə yüksək səviyyəli təmasların artması bu baxımdan diqqət çəkir. Dövlət başçılarının görüşləri ümumi məsələlər üzrə fikir mübadiləsinə imkan verir. Nazirlər və digər dövlət qurumları səviyyəsində keçirilən toplantılar qəbul olunan qərarların icrasını dəstəkləyir. Belə çoxsəviyyəli əlaqələr təşkilatın fəaliyyətinin davamlılığını artırır. Azərbaycan bu əməkdaşlıq mexanizmlərində fəal iştirak edən dövlətlərdən biridir.
İkitərəfli münasibətlər TDT çərçivəsində çoxtərəfli əməkdaşlığın mühüm dayaqlarından sayılır. Azərbaycan Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanla müxtəlif sahələrdə əlaqələr qurub. Müxtəlif dövlətlərlə imzalanan sənədlər siyasi dialoqun hüquqi əsaslarını möhkəmləndirir. Bu əlaqələr iqtisadi və humanitar sahələrə də təsir göstərir. Birgə layihələr dövlətlər arasında praktiki əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir. Qarşılıqlı səfərlər isə siyasi təmasların davamlılığını təmin edir. Nəticədə ikitərəfli əlaqələr TDT daxilində ümumi əməkdaşlıq mühitini zənginləşdirir.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri bu prosesin xüsusi nümunələrindən biridir. 2021-ci ildə imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi münasibətləri müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldib. Sənəddə təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində əməkdaşlıq məsələləri də əks olunub. Eyni zamanda iqtisadi, humanitar, elm, təhsil və mədəniyyət əlaqələrinin inkişafı nəzərdə tutulub. İki ölkə arasında enerji və nəqliyyat sahələrində də geniş əməkdaşlıq mövcuddur. Bu münasibətlər TDT daxilində Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığının çəkisini artırır. Həm ikitərəfli, həm də çoxtərəfli mexanizmlərin paralel inkişafı qarşılıqlı əlaqələri möhkəmləndirir.
Qazaxıstanla Azərbaycan arasında münasibətlər də TDT çərçivəsində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xəzər üzərindən nəqliyyat bağlantıları iki ölkənin iqtisadi maraqlarını birləşdirir. Ticarət və logistika layihələri qarşılıqlı iqtisadi imkanların genişlənməsinə şərait yaradır. Humanitar sahədə əlaqələr xalqlar arasında yaxınlığın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Qazaxıstanın Mərkəzi Asiyada yerləşməsi onu Azərbaycan üçün mühüm regional tərəfdaşa çevirir. Azərbaycan isə Qərbə çıxış imkanları baxımından Qazaxıstan üçün əhəmiyyətli marşrutlardan biridir. Bu qarşılıqlı maraq TDT çərçivəsində əməkdaşlığın iqtisadi əsasını genişləndirir.
Özbəkistan və Qırğızıstanla münasibətlər də son illərdə müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf edir. Bu ölkələrlə siyasi dialoqun intensivləşməsi qarşılıqlı əlaqələrin dərinləşməsinə imkan verir. Ticarət və investisiya məsələləri iqtisadi gündəlikdə mühüm yer tutur. Mədəni və humanitar layihələr ortaq irsin tanıdılmasına xidmət edir. Nəqliyyat bağlantılarının inkişafı Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında əlaqələri gücləndirə bilər. Təhlükəsizlik sahəsində təcrübə mübadiləsi də dövlətlər üçün qarşılıqlı əhəmiyyət daşıyır. Beləliklə, ikitərəfli münasibətlərin inkişafı TDT-nin ümumi potensialına təsir edir.
Prezident İlham Əliyevin TDT ölkələri ilə intensiv təmasları Azərbaycanın bu platformaya yanaşmasının mühüm göstəricisidir. Təşkilat daxilində siyasi əlaqələrin möhkəmlənməsi digər sahələrdə əməkdaşlıq üçün də imkan yaradır. İqtisadi layihələr qarşılıqlı maraqları daha konkret müstəviyə keçirir. Humanitar əlaqələr isə dövlətlərarası münasibətlərin ictimai əsaslarını genişləndirir. Təhlükəsizlik sahəsində koordinasiya regional risklərin müzakirəsinə əlavə imkan verir. Bütün bu istiqamətlərin bir-birini tamamlaması TDT-nin institusional inkişafını dəstəkləyir. Nəticədə strateji tərəfdaşlıq təşkilatın fəaliyyətinin əsas sütunlarından birinə çevrilir.
TDT-nin gələcək perspektivi üzv dövlətlər arasında mövcud münasibətlərin daha sistemli şəkildə əlaqələndirilməsindən keçir. Dövlətlərin milli maraqları ilə ümumi regional maraqlar arasında uyğunluq layihələrin icrasını asanlaşdıra bilər. Birgə iqtisadi təşəbbüslər qarşılıqlı asılılığı artıraraq əməkdaşlığın davamlılığını möhkəmləndirə bilər. Təhlükəsizlik və nəqliyyat sahələrində koordinasiya yeni çağırışlara cavab imkanlarını genişləndirə bilər. Humanitar əməkdaşlıq isə təşkilatın ictimai dayaqlarını daha da gücləndirə bilər. Bu proseslərin hər biri TDT daxilində qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Beləliklə, strateji tərəfdaşlıq təşkilatın uzunmüddətli fəaliyyətinin mühüm şərtlərindən biri olaraq qalır.